სტატიები

ვარჯიშამდე და ვარჯიშის შემდეგ რა ვჭამოთ კუნთის ზრდისთვის

დარბაზში მძიმე წონებით ვარჯიში მხოლოდ კუნთის ბოჭკოების დაშლის სტიმულია, ხოლო რეალური ზრდა და აღდგენა სამზარეულოში ხდება. ვარჯიშის ირგვლივ კვება (Nutrient Timing) განსაზღვრავს, ექნება თუ არა შენს ვარჯიშს მაქსიმალური ეფექტი თუ უბრალოდ ჰაერზე დაღლი სხეულს. ამ სტატიაში დეტალურად განვიხილავთ, რა და როდის უნდა შეჭამო ვარჯიშამდე და ვარჯიშის შემდეგ.

1. კვება ვარჯიშამდე (Pre-Workout) – ენერგიის ბაზისი

ვარჯიშამდე კვების მთავარი მიზანია კუნთების უზრუნველყოფა გლიკოგენით (ნახშირწყლების მარაგით) და სისხლში ამინომჟავების სტაბილური დონის შექმნა. მშიერზე მძიმე ძალოვანი ვარჯიში იწვევს კორტიზოლის (სტრესის ჰორმონის) კატასტროფულ ზრდას და კუნთოვანი ქსოვილის დაშლას.

სრულფასოვანი ჭამა უნდა მოხდეს ვარჯიშამდე 1.5 - 2 საათით ადრე. ეს კვება უნდა შედგებოდეს რთული (დაბალი გლიკემიური ინდექსის მქონე) ნახშირწყლებისგან და ადვილად ასათვისებელი ცილისგან. ნახშირწყლების დოზა უნდა იყოს 0.4-0.5 გრამი სხეულის კილოგრამზე, ხოლო ცილის – 0.3-0.4 გ/კგ.

მაგალითად: 80 კილოგრამიანი ატლეტისთვის იდეალურია 40-50 გრამი ნახშირწყალი (დაახლოებით 60-70 გრამი მშრალი შვრია ან 150 გრამი მოხარშული ბრინჯი) და 25-30 გრამი ცილა (ქათმის ფილე, კვერცხის ცილა ან თევზი).

2. რა ვჭამოთ ვარჯიშამდე 30-45 წუთით ადრე

თუ დრო არ გქონდა და სრულფასოვანი ჭამა ვერ მოასწარი, ვარჯიშამდე 30-45 წუთით ადრე მძიმე საჭმლის ჭამა შეცდომაა. სისხლი გადავა კუჭში საჭმლის მონელებისთვის, რაც გამოიწვევს სიმძიმის შეგრძნებას, გულისრევას და ძალის ვარდნას ვარჯიშისას.

ასეთ სიტუაციაში გამოსავალია მარტივი (სწრაფი) ნახშირწყლები და მცირე პროტეინი. 1 ბანანი, 2-3 ცალი ფინიკი ან 1 ნაჭერი პური თაფლით პლიუს 15-20 გრამი ვეი პროტეინი წყალზე. ეს ნარევი მომენტალურად შეიწოვება, არ დამუხტავს კუჭს და მოგცემს სწრაფ ენერგიას.

მოერიდე ვარჯიშის წინ დიდი რაოდენობით უჯრედისის (ბოსტნეული) და ცხიმების მიღებას. ცხიმი ნელ-ნელა აფერხებს კუჭის დაცლას, რაც პროცესს ანელებს და ვარჯიშზე ენერგიულობის ნაცვლად მოგენატრება ძილი.

3. კვება ვარჯიშის შემდეგ (Post-Workout) – აღდგენის ფაზა

ვარჯიშის დროს კუნთებში გლიკოგენის მარაგი იცლება და წარმოიქმნება მიკროტრავმები. ვარჯიშის შემდგომი კვების ამოცანაა: 1. ცილის სინთეზის (MPS) ჩართვა; 2. გლიკოგენის აღდგენის დაჩქარება.

ვარჯიშის დასრულებიდან 45-90 წუთის განმავლობაში ორგანიზმს სჭირდება 0.3-0.5 გრამი ცილა და 0.8-1.2 გრამი ნახშირწყალი თითოეულ კილოგრამზე. თუ შენი მიზანია მასის მომატება, ნახშირწყლების რაოდენობა მაქსიმუმზე უნდა აიყვანო, რათა ინსულინის ჰორმონი გაზარდო. ინსულინი არის ყველაზე ძლიერი ანაბოლური ჰორმონი, რომელსაც ამინომჟავები გადააქვს უჯრედებში.

საუკეთესო არჩევანი ვარჯიშის შემდეგ: თეთრი ბრინჯი ან კარტოფილის პიურე (სწრაფი ნახშირწყლები) + ქათმის მკერდი, საქონლის სუკი ან თევზი. თუ მყარ საჭმელს ვერ ჭამ, პირდაპირ დალიე ვეი პროტეინი და შეჭამე ბანანი.

4. ცხიმების როლი ვარჯიშის ირგვლივ – რატომ უნდა შევზღუდოთ

ჯანსაღი ცხიმები (ავოკადო, თხილეული, ზეითუნის ზეთი) აუცილებელია ჰორმონალური სისტემისთვის და ტესტოსტერონის სინთეზისთვის. თუმცა, უშუალოდ ვარჯიშამდე და ვარჯიშის შემდეგ მათი მიღება არ არის რეკომენდებული.

ცხიმი ანელებს კუჭის მიერ საკვების გადამუშავებას. ვარჯიშის შემდეგ შენი მიზანია ამინომჟავები და გლუკოზა სისხლში მოხვდეს რაც შეიძლება სწრაფად. თუ ვარჯიშის შემდეგ შეჭამ ცხიმიან ხორცს ან თხილეულს, ათვისების პროცესი 3-4 საათით გადაიდება.

გადაანაწილე ჯანსაღი ცხიმები დღის სხვა კვებებზე: საუზმეზე, სადილზე ან ვახშამზე. ვარჯიშის ირგვლივ (Pre/Post workout) შეინარჩუნე ცხიმები მინიმალურ დონეზე (5-10 გრამზე ნაკლები).

5. ჰიდრატაცია და ელექტროლიტები

სხეულის გაუწყლოება (დეჰიდრატაცია) სულ რაღაც 2%-ით ამცირებს ძალისმიერ მაჩვენებლებს 10-15%-ით. კუნთი 75% წყლისგან შედგება. თუ საკმარის წყალს არ სვამ, პამპინგის ეფექტი და კუნთის შეკუმშვის უნარი მკვეთრად ვარდება.

ვარჯიშამდე 2 საათით ადრე დალიე 500 მლ წყალი. უშუალოდ ვარჯიშის დროს, ყოველ 15-20 წუთში მიიღე 150-200 მლ წყალი. თუ ვარჯიში გრძელდება 60 წუთზე მეტხანს და ძლიერ ოფლიანობ, წყალში დაამატე მწიკვი მარილი (ნატრიუმი) ან გამოიყენე ელექტროლიტების ფხვნილი.

ნატრიუმი და კალიუმი პასუხისმგებელია ნერვული იმპულსის გადაცემაზე კუნთოვან ბოჭკოებამდე. ელექტროლიტების დეფიციტი იწვევს კუნთების დაჭიმვას (კრუნჩხვებს) და სწრაფ დაღლილობას.

6. პრაქტიკული მენიუ: მასის მომატება vs გამოშრობა

მასის მომატებისას (Bulk): ვარჯიშამდე 2 სთ ადრე: 100გ შვრია + 30გ ვეი პროტეინი + 1 კოვზი თაფლი. ვარჯიშის შემდეგ: 200გ მოხარშული თეთრი ბრინჯი + 150გ ქათმის ფილე + ბოსტნეული.

გამოშრობისას (Cut): ვარჯიშამდე 1.5 სთ ადრე: 50გ წიწიბურა + 4 კვერცხის ცილა + 1 მთლიანი კვერცხი. ვარჯიშის შემდეგ: 250გ გამომცხვარი კარტოფილი + 150გ ვირთევზა ან ქათმის მკერდი.

გახსოვდეს, მთავარია დღის ბოლოს ჯამური კალორიული ბალანსი და ცილის ნორმა. ვარჯიშის ირგვლივ კვება გაძლევს დამატებით 5-10%-იან უპირატესობას, რაც განასხვავებს საშუალო შედეგს მაქსიმალური შედეგისგან.

ვარჯიშები ვიდეოთი

ხშირი კითხვები

შეიძლება თუ არა უზმოზე დილას ვარჯიში?

თუ მსუბუქ კარდიოს აკეთებ, დიახ. მაგრამ მძიმე ძალოვანი ვარჯიშისთვის უზმოზე ვარჯიში არ არის რეკომენდებული, რადგან დაეცემა ძალა და დაიწყება კუნთის კატაბოლიზმი. დალიე მცირე პროტეინი ან შეჭამე 1 ბანანი მაინც.

რამდენ ხანში ვარჯიშის შემდეგ უნდა შევჭამო?

ოპტიმალურია ვარჯიშის დასრულებიდან 30-60 წუთის ფანჯარაში სრულფასოვანი კვების მიღება ან პროტეინის კოქტეილის დალევა.

ჭამიდან რამდენ ხანში შემიძლია ვარჯიშის დაწყება?

მძიმე კვების შემდეგ საჭიროა 1.5 - 2 საათი. მსუბუქი წახემსების (ბანანი/პროტეინი) შემდეგ შეგიძლიათ დაიწყოთ 30-40 წუთში.

კრეატინი ვარჯიშამდე დავლიო თუ ვარჯიშის შემდეგ?

მეცნიერული კვლევები გვიჩვენებს, რომ კრეატინ მონოჰიდრატის მიღება ოდნავ უფრო ეფექტურია ვარჯიშის შემდეგ, ნახშირწყლებთან და პროტეინთან ერთად, უკეთესი ათვისებისთვის.

წაიკითხე ასევე