სტატიები

Upper Lower სპლიტი: ვისთვისაა და როგორ ააგო სრულყოფილი პროგრამა

თუ დარბაზში კვირაში 6 დღე დადიხარ, თითო ვარჯიშზე 20 სეტს აკეთებ და მაინც ვერ ხედავ სასურველ პროგრესს, სავარაუდოდ აღდგენას ვერ ასწრებ. Upper Lower სპლიტი არის მეცნიერულად დამტკიცებული 4-დღიანი სისტემა, რომელიც ოპტიმალურად ანაწილებს დატვირთვასა და აღდგენას. ამ სტატიაში განვიხილავთ ზუსტ ციფრებს, ფიზიოლოგიურ კვლევებს და პრაქტიკულ გეგმას, რომელიც შენს ვარჯიშს ახალ დონეზე აიყვანს.

რა არის Upper/Lower სპლიტი და რა უპირატესობა აქვს?

Upper/Lower (ზედა/ქვედა) სპლიტი არის სავარჯიშო სისტემა, სადაც სხეული იყოფა ორ ძირითად ნაწილად: ზედა ტანი (მკერდი, ზურგი, მხრები, ბიცეფსი, ტრიცეფსი) და ქვედა ტანი (ოთხთავა, ბარძაყის უკანა მხარე, დუნდულო, წვივები, პრესი). კლასიკური გრაფიკით კვირაში 4 დღე ვარჯიშობ: ორშაბათი – Upper, სამშაბათი – Lower, ოთხშაბათი – დასვენება, ხუთშაბათი – Upper, პარასკევი – Lower, შაბათ-კვირა – აღდგენა.

მთავარი უპირატესობა კუნთის სტიმულაციის სიხშირეშია. ტრადიციული 'Bro Split'-ის დროს (დღეში 1 კუნთის ჯგუფი) კუნთს ტვირთავ კვირაში მხოლოდ 1-ხელ, რის გამოც ვარჯიშის ბოლოს სეტების ხარისხი მკვეთრად ეცემა. Upper/Lower სპლიტი საშუალებას გაძლევს თითოეულ კუნთის ჯგუფს დაარტყა კვირაში 2-ჯერ, რაც კუნთის ცილის სინთეზს (MPS) მთელი კვირის განმავლობაში მაღალ ნიშნულზე ინარჩუნებს.

ბრედ შოენფელდის (Brad Schoenfeld) 2016 წლის მეტა-ანალიზმა აჩვენა, რომ კუნთის ჯგუფის კვირაში 2-ჯერ სტიმულირება იძლევა 3.1%-ით მეტ ჰიპერტროფიას, ვიდრე კვირაში 1-ხელ ვარჯიში, იმავე ჯამური მოცულობის (Volume) პირობებში.

ვისთვის არის ეს სპლიტი იდეალური?

ეს სისტემა იდეალურია საშუალო დონის (Intermediate) ათლეტებისთვის, რომლებსაც უკვე აქვთ დარბაზში 6-12 თვიანი უწყვეტი გამოცდილება და საბაზისო ვარჯიშების ტექნიკა ათვისებული აქვთ. თუ შენი წონები შტანგაზე აღარ იზრდება Full Body პროგრამით, Upper/Lower არის ლოგიკური შემდეგი ნაბიჯი.

ასევე, ეს არის საუკეთესო არჩევანი დაკავებული ადამიანებისთვის. კვირაში 4 დღე დარბაზში (თითო ვარჯიში 60-75 წუთი) იძლევა მაქსიმალურ შედეგს მინიმალურ დროში. დარჩენილი 3 დასვენების დღე უზრუნველყოფს ცენტრალური ნერვული სისტემის (CNS) სრულფასოვან აღდგენას, რაც გამორიცხავს გადაწვას (Overtraining).

კუნთის ცილის სინთეზი (MPS) და აღდგენის ფიზიოლოგია

როდესაც კუნთს ტვირთავ მძიმე სამუშაოთი (RPE 7-9 დონეზე), იწყება კუნთის ბოჭკოების მიკროტრავმირება. ამის საპასუხოდ ორგანიზმი რთავს კუნთის ცილის სინთეზს (Muscle Protein Synthesis). ბუნებრივი (Natural) ათლეტებისთვის ეს პროცესი პიკს აღწევს ვარჯიშიდან 24 საათში და უბრუნდება საწყის ნიშნულს 36-48 საათის შემდეგ.

თუ მკერდს ავარჯიშებ ორშაბათს 20 სეტით, ოთხშაბათს ზრდის პროცესი გაჩერებულია. დარჩენილი 5 დღე კუნთი 'ელის' ახალ სტიმულს. Upper/Lower სპლიტის დროს კი 10 სეტს აკეთებ ორშაბათს და 10 სეტს ხუთშაბათს. შედეგად, MPS აქტიურია კვირაში 96 საათი 48 საათის სანაცვლოდ. სწორედ ეს არის უწყვეტი ზრდის საიდუმლო.

სამუშაო მოცულობა და დატვირთვის გადანაწილება

მეცნიერული რეკომენდაციით, კუნთის ოპტიმალური ზრდისთვის საჭიროა 10-დან 20 სამუშაო სეტამდე თითოეულ კუნთის ჯგუფზე კვირაში. Upper/Lower-ის დროს ეს მარტივად იყოფა: Upper დღეს აკეთებ 3-4 სეტს მკერდზე, 3-4 სეტს ზურგზე, 2-3 სეტს მხრებზე და 2-3 სეტს მკლავებზე.

Lower დღეს ფოკუსირდები 4 სეტ ოთხთავაზე (მაგ. სქვათი), 4 სეტ ბარძაყის უკანა მხარეს (მაგ. რუმინული ამოწევა), 3 სეტ დუნდულოზე და 3-4 სეტ წვივებზე. ჯამში ვარჯიშზე გამოდის 15-18 მაღალხარისხიანი სამუშაო სეტი, სადაც თითოეულ გამეორებას აკეთებ მაქსიმალური კონცენტრაციით.

პროგრესული გადატვირთვა (Progressive Overload) Upper/Lower-ში

კუნთი არ გაიზრდება, თუ მას არ მისცემ მიზეზს. პროგრესული გადატვირთვა ნიშნავს სამუშაო წონის, გამეორებების ან სეტების ხარისხის ეტაპობრივ ზრდას. Upper/Lower სპლიტი ამისათვის საუკეთესოა, რადგან დაბალი დაღლილობის ფონზე შეგიძლია ყოველ კვირას გაზარდო წონა შტანგაზე 1-2.5 კგ-ით.

გამოიყენე ორმაგი პროგრესიის მოდელი (Double Progression): აირჩიე გამეორებების დიაპაზონი, მაგალითად 6-8. როდესაც შეძლებ სამივე სეტში 8 გამეორების გაკეთებას სუფთა ტექნიკით, შემდეგ ვარჯიშზე უმატებ წონას და ჩამოდიხარ 6 გამეორებაზე. შემდეგ ისევ მიდიხარ 8-მდე.

ხშირი შეცდომები, რომლებიც პროგრესს აჩერებს

პირველი შეცდომა არის Upper დღეს გადამეტებული მოცულობა. რადგან ზედა ტანი მოიცავს ბევრ კუნთს, ბიჭებს უჩნდებათ სურვილი გააკეთონ 30 სეტი. ეს იწვევს ცენტრალური ნერვული სისტემის გადაწვას. დაიცავი ლიმიტი: 16-20 სეტი მთლიან ვარჯიშზე სრულიად საკმარისია.

მეორე შეცდომა არის Lower დღის გამოტოვება ან უხარისხოდ შესრულება. ფეხების მძიმე ვარჯიში იწვევს ტესტოსტერონისა და ზრდის ჰორმონის ბუნებრივ მატებას, რაც დადებითად მოქმედებს მთელი სხეულის ანაბოლიზმზე. არასოდეს ამოიღო საბაზისო ჩაჯდომები და ამოწევები პროგრამიდან.

ვარჯიშები ვიდეოთი

ხშირი კითხვები

შეიძლება თუ არა Upper Lower სპლიტის გამოყენება წონის დაკლებისას?

დიახ, იდეალურია. დეფიციტის დროს აღდგენის უნარი მცირდება, ხოლო კვირაში 4-დღიანი სიხშირე დაბალი სესიური მოცულობით ინარჩუნებს კუნთოვან მასას და არ წვავს ნერვულ სისტემას.

რამდენი ხანი უნდა დავისვენო სეტებს შორის?

მძიმე საბაზისო ვარჯიშებზე (სქვათი, ჟიმი, დედლიფტი) დაისვენე 2.5 - 3.5 წუთი. საიზოლაციო ვარჯიშებზე (ბიცეფსი, ტრიცეფსი, მხრები) საკმარისია 1.5 - 2 წუთი.

რატომ ვერ ვიზრდები, თუ კვირაში 4-ჯერ ვვარჯიშობ?

მიზეზი ძირითადად სამია: არასაკმარისი ცილა (ნაკლები 1.6-2g/kg-ზე), კალორიული დეფიციტი, ან ვარჯიში RPE 6-ზე დაბალი ინტენსივობით (ძალიან შორს ატკაზიდან).

შეიძლება თუ არა Upper Lower-ის გაკეთება 6 დღე კვირაში?

ბუნებრივი ათლეტისთვის (სტეროიდების გარეშე) Upper/Lower 6-ჯერ კვირაში გამოიწვევს ზედმეტ დაღლილობას (Overtraining). 4 დღე არის ოპტიმალური ბალანსი.

წაიკითხე ასევე