სტატიები

ცხიმები: რატომ არ უნდა მოვაკლოთ რაციონს და როგორ მოქმედებს ტესტოსტერონზე

ბევრი ახალბედა მშრალი კუნთოვანი მასის მომატებისას ან ცხიმის წვისას უპატიებელ შეცდომას უშვებს — რაციონიდან ცხიმებს თითქმის სრულად აქრობს. ეს ნაბიჯი პირდაპირ ურტყამს შენს ჰორმონალურ სისტემას, ტესტოსტერონს და ენერგიის დონეს. მოდი ვნახოთ, რატომ არის ჯანსაღი ცხიმი შენი მთავარი მოკავშირე და არა მტერი.

1. ცხიმები და ტესტოსტერონი: პირდაპირი კავშირი

მამაკაცის მთავარი ანაბოლური ჰორმონი — ტესტოსტერონი — სინთეზირდება ქოლესტერინისგან. ქოლესტერინი არის სტეროიდული ჰორმონების წინამორბედი მოლეკულა. სათესლე ჯირკვლებში მდებარე ლეიდიგის უჯრედები იყენებენ სისხლში არსებულ ქოლესტერინს ტესტოსტერონის წარმოებისათვის. თუ შენს რაციონში ცხიმები 15-20%-ზე დაბლა ეცემა, ტესტოსტერონის სინთეზი მკვეთრად მცირდება.

კვლევებმა აჩვენა, რომ როდესაც ათლეტები გადადიან დაბალცხიმიან დიეტაზე (სადაც კალორიების 10-15% მოდის ცხიმზე), თავისუფალი და საერთო ტესტოსტერონის დონე სისხლში საშუალოდ 12-18%-ით ეცემა სულ რაღაც 3-4 კვირაში. დაბალი ტესტოსტერონი ნიშნავს: ლიბიდოს დაქვეითებას, ძალის დაკარგვას, აღდგენის შენელებას და კუნთოვანი მასის განადგურებას.

იმისათვის, რომ ენდოკრინულმა სისტემამ იმუშაოს საათივით, შენს რაციონში აუცილებელია როგორც ნაჯერი, ისე მონო და პოლიუჯერი ცხიმოვანი მჟავების ბალანსი.

2. რამდენი ცხიმი უნდა მიიღო დღეში: ზუსტი დოზირება

ცხიმების სრულად ამოღება ან მათი ზღვარს ქვემოთ ჩამოყვანა უდიდესი შეცდომაა. აი ოქროს სტანდარტი, რომელიც სამეცნიერო კვლევებით არის გამყარებული:

1. მინიმალური ზღვარი: სხეულის წონის ყოველ კილოგრამზე 0.8 — 1.0 გრამი ცხიმი. თუ იწონი 80 კილოგრამს, შენი დღიური ნორმა არის 64-80 გრამი ცხიმი. ეს არის ის ბაზისი, რაც გჭირდება ჰორმონების, უჯრედული მემბრანებისა და ტვინის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის.

2. კალორიული პროცენტულობა: ჯამური დღიური კალორიების 25% - 35% უნდა მოდიოდეს ჯანსაღ ცხიმებზე. გახსოვდეს: 1 გრამი ცხიმი შეიცავს 9 კალორიას (მაშინ როცა ცილა და ნახშირწყალი შეიცავს 4 კალორიას), ამიტომ მოცულობით ცხიმი ცოტა ჩანს, მაგრამ ენერგეტიკულად ძალიან ტევადია.

3. ცხიმების ტიპოლოგია: რა უნდა ჭამო და რას მოერიდო?

ყველა ცხიმი ერთნაირი არ არის. ჩვენ ისინი უნდა დავყოთ სამ ძირითად ჯგუფად:

1. მონოუჯერი ცხიმები (MUFA): საუკეთესოა გულ-სისხლძარღვთა სისტემისთვის და ინსულინის მგრძნობელობისთვის. წყაროები: ზეითუნის ზეთი (Extra Virgin), ავოკადო, ნუში, თხილი, კაკალი.

2. პოლიუჯერი ცხიმები (PUFA) და ომეგა-3: ომეგა-3 (EPA და DHA) ამცირებს კუნთების ანთებით პროცესებს, აუმჯობესებს სახსრების ჯანმრთელობას და აჩქარებს აღდგენას ვარჯიშის შემდეგ. წყაროები: ორაგული, სკუმბრია, თევზის ქონი, льняное семя (სელის თესლი).

3. ნაჯერი ცხიმები (Saturated Fats): ნუ შეგეშინდებათ მათი! გონივრული რაოდენობით (დღიური კალორიების 7-10%) ისინი აუცილებელია ტესტოსტერონისთვის. წყაროები: კვერცხის გული, საქონლის ხორცი, ერბო, კარაქი.

4. ტრანს-ცხიმები (Trans Fats): ერთადერთი მტერი. მარგარინი, სწრაფი კვება, ჩიფსები. ისინი იწვევენ ანთებას, წევენ ცუდ ქოლესტერინს (LDL) და ვარდენენ ტესტოსტერონს. ეს ჯგუფი სრულად უნდა გამორიცხო.

4. ვიტამინების ათვისება და სახსრების დაცვა

ვიტამინები A, D, E და K არიან ცხიმში ხსნადი ვიტამინები (Fat-soluble vitamins). ეს ნიშნავს, რომ თუ შენ არ იღებ საკმარის ცხიმს, შენი ორგანიზმი უბრალოდ ვერ აითვისებს ამ ვიტამინებს, რაც არ უნდა ბევრი დანამატი დალიო.

ვიტამინი D3 სინამდვილეში არის პროჰორმონი, რომელიც პირდაპირ აკონტროლებს კუნთის ძალასა და იმუნიტეტს. ცხიმის გარეშე D3-ის ათვისება 50-70%-ით მცირდება. გარდა ამისა, ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები მუშაობენ როგორც სახსრების საპოხი მასალა — ისინი ამცირებენ ხრტილოვანი ქსოვილის ცვეთას მძიმე შტანგებთან მუშაობისას (ჩაჯდომები, ჟიმი, დედლიფტი).

5. ცხიმები გამოშრობის ფაზაში (Cutting): რატომ არ უნდა ამოიღო?

როდესაც დიეტაზე ხარ და ცდილობ კანქვეშა ცხიმის დაწვას, პირველი რეაქცია ხშირად არის რაციონიდან ცხიმის ამოღება. ეს კატასტროფული შეცდომაა. დეფიციტის დროს სხეული ისედაც სტრესშია და კორტიზოლი მაღალია. თუ ცხიმსაც ამოიღებ, ტესტოსტერონი იატაკზე დაეცემა, მეტაბოლიზმი შეშენელდება და სხეული დაიწყებს კუნთის დაშლას ენერგიისთვის.

დიეტის დროს შეინარჩუნე მინიმუმ 0.7-0.8 გრამი ცხიმი 1 კგ წონაზე. შეამცირე ნახშირწყლები, მაგრამ დატოვე ჯანსაღი ცხიმები (მაგალითად, 3 მთლიანი კვერცხი დილით, ცოტა ნუში და ზეითუნის ზეთი სალათზე). ეს მოგცემს დანაყრების ხანგრძლივ შეგრძნებას, რადგან ცხიმი ანელებს კუჭის დაცლას.

6. პრაქტიკული მენიუ: როგორ დავამატოთ ჯანსაღი ცხიმები

ნუ შეგეშინდება მთლიანი კვერცხის ჭამის. გული შეიცავს ლეციტინს, ქოლინს და სასარგებლო ქოლესტერინს. 3-4 მთლიანი კვერცხი დილით არის შესანიშნავი დასაწყისი.

დაამატე 1 სუფრის კოვზი ცივი დაწურვის ზეითუნის ზეთი შენს ბრინჯსა ან სალათში. მიირთვი 30-40 გრამი ნუში ან ნიგოზი წახემსებისას. კვირაში 2-3-ჯერ რაციონში ჩართე ცხიმიანი თევზი (ორაგული). ეს მარტივი ცვლილებები უზრუნველყოფს შენი ჰორმონალური სისტემის მაქსიმალურ მუშაობას.

ვარჯიშები ვიდეოთი

ხშირი კითხვები

მართლა მავნებელია თუ არა კვერცხის გული ქოლესტერინისთვის?

არა. საკვებიდან მიღებული ქოლესტერინი ჯანმრთელ ადამიანებში არ ზრდის 'ცუდ' სისხლის ქოლესტერინს. ღვიძლი თავად არეგულირებს წარმოებას. კვერცხის გული ტესტოსტერონის სტიმულირებისთვის იდეალურია.

მომიმატებს თუ არა ცხიმის ჭამა კანქვეშა ცხიმს?

ცხიმს იმატებ მხოლოდ მაშინ, როდესაც ხარ კალორიულ პროფიციტში (ჭამ იმაზე მეტს, ვიდრე წვავ). ჯანსაღი ცხიმების მიღება დღიურ ნორმაში არ გასუქებს.

რომელი ზეთი გამოვიყენო შესაწვავად?

მაღალ ტემპერატურაზე შესაწვავად საუკეთესოა ერბო (Ghee) ან ქოქოსის ზეთი, რადგან მათ აქვთ წვის მაღალი ტემპერატურა და არ ჟანგდებიან ტოქსიკურ ტრანს-ცხიმებად.

რამდენი ომეგა-3 უნდა მივიღო დანამატის სახით?

დღეში 2000-3000 მგ ჯამური თევზის ქონი, საიდანაც EPA და DHA კომბინირებულად უნდა იყოს მინიმუმ 1000-1500 მგ.

წაიკითხე ასევე