სტატიები

როგორ მოიმატოს გამხდარმა ბიჭმა (ექტომორფმა) სუფთა კუნთოვანი მასა

თუ მთელი დღე ჭამ, მაგრამ მაინც 60 კილოს იწონი და ნეკნები გიტანს, ნუ აბრალებ ამას 'სწრაფ მეტაბოლიზმს' ან გენეტიკურ წყევლას. რეალობა მარტივია: შენ ჭამ იმაზე ნაკლებს, ვიდრე შენი ორგანიზმი ხარჯავს, ან სავარჯიშო დარბაზში არ აძლევ კუნთს საკმარის სტიმულს შესანარჩუნებლად. ამ სტატიაში გაგიწერ ზუსტ, მეცნიერულად დასაბუთებულ სისტემას, თუ როგორ გადაიქცე ჩონჩხიდან მასიურ ათლეტად.

კალორიული პროფიციტი: ენერგეტიკული ბალანსის მათემატიკა

პირველი კანონი: თერმოდინამიკას ვერ მოატყუებ. კუნთის ზრდა არის ენერგეტიკულად ძვირადღირებული პროცესი. თუ შენ ხარჯავ 2200 კალორიას დღეში და ჭამ 2200-ს, შენი წონა იქნება ადგილზე. იმისათვის, რომ სხეულმა ახალი ქსოვილი (კუნთი) ააშენოს, მას სჭირდება კალორიული პროფიციტი — დამატებითი ენერგია.

გამოითვალე შენი BMR (ბაზალური მეტაბოლიზმი) და TDEE (დღიური ჯამური ენერგოხარჯი). ექტომორფისთვის ოპტიმალური პროფიციტი არის +300-დან +500 კალორიამდე დღიურ ნორმაზე მეტი. ეს უზრუნველყოფს თვეში დაახლოებით 1.5-2 კილოგრამის მომატებას, საიდანაც უმეტესობა კუნთი იქნება და არა ცხიმი.

დაიწყე საკვების აწონვა სამზარეულოს სასწორით და ჩაწერა აპლიკაციაში (მაგ. MyFitnessPal). ექტომორფების 95% ფიქრობს, რომ 'ბევრს ჭამს', მაგრამ აწონვისას აღმოჩნდება, რომ 2000 კალორიასაც ძლივს ქაჩავენ. ციფრები არ ტყუიან — გაზომე რასაც ჭამ.

მაკრონუტრიენტების გადანაწილება: ცილები, ნახშირწყლები და ცხიმები

მარტო კალორიები საკმარისი არაა, მნიშვნელოვანია საიდან მოდის ეს კალორიები. ცილა არის სამშენებლო მასალა. ექტომორფმა უნდა მიიღოს 1.8-2.2 გრამი ცილა სხეულის თითოეულ კილოგრამზე. თუ იწონი 65 კგ-ს, შენი დღიური სამიზნე 120-145 გრამი სუფთა ცილაა (ქათმის ფილე, საქონლის ხორცი, კვერცხი, ხაჭო, თევზი).

ნახშირწყლები არის შენი საწვავი მძიმე ვარჯიშისთვის. ექტომორფებს აქვთ მაღალი ინსულინის მგრძნობელობა, რაც ნიშნავს რომ ნახშირწყლები პირდაპირ კუნთის გლიკოგენში მიდის და არა ცხიმში. შენი რაციონის 50-50% უნდა მოდიოდეს რთულ ნახშირწყლებზე: შვრია, ბრინჯი, წიწიბურა, კარტოფილი, მაკარონი.

არ დაივიწყო ჯანსაღი ცხიმები — 1-1.5 გრამი კგ-ზე. ცხიმი არის ყველაზე კალორიული მაკრონუტრიენტი (1 გრამი = 9 კალორიას), რაც გამხდარი ბიჭისთვის კალორიების აკრეფას გააცილებს. ნიგოზი, მიწისთხილის კარაქი, ზეითუნის ზეთი და კვერცხის გული შენი საუკეთესო მეგობრებია.

მძიმე ბაზისური ვარჯიშები და პროგრესული გადატვირთვა

დარბაზში ნუ კარგავ დროს იზოლირებულ ტრენაჟორებზე და ბიცეფსის ამოწევებზე. გამხდარი ბიჭის გადარჩენა არის მრავალსახსრიანი ბაზისური ვარჯიშები (Compound Exercises). ეს მოძრაობები რთავენ რამდენიმე დიდ კუნთოვან ჯგუფს ერთდროულად და იწვევენ ანაბოლური ჰორმონების (ტესტოსტერონი, ზრდის ჰორმონი) მაქსიმალურ გამოყოფას.

შენი ვარჯიშის ბირთვი უნდა იყოს: ჩაჯდომები (Squat), დედლიფტი (Deadlift), ჟიმი სკამზე (Bench Press), არმიის ჟიმი (Overhead Press) და ტურნიკზე აჭიმვები (Pullups). ივარჯიშე კვირაში 3-4-ჯერ, არაუმეტეს 60 წუთისა. ხანგრძლივი ვარჯიში ზრდის კორტიზოლს, რაც კუნთის ქსოვილს წვავს.

გამოიყენე პროგრესული გადატვირთვის (Progressive Overload) პრინციპი. ყოველ ვარჯიშზე ან კვირაში ერთხელ უნდა გაზარდო: ა) სამუშაო წონა შტანგაზე, ბ) გამეორებების რაოდენობა, ან გ) მისვლებს შორის დასვენების ხარისხი. თუ შტანგაზე წონა არ იზრდება, კუნთს არ აქვს მიზეზი გაიზარდოს.

აღდგენა, ძილი და კორტიზოლის კონტროლი

კუნთი იზრდება არა დარბაზში, არამედ ძილში. დარბაზში შენ მხოლოდ შლი და აზიანებ კუნთის ბოჭკოებს. თუ ვარჯიშის შემდეგ სხეულს არ მიეცი 8-9 საათიანი ხარისხიანი ძილი, შენი პროგრესი ნულს გაუტოლდება. ღრმა ძილის ფაზაში გამოიყოფა დღიური ზრდის ჰორმონის (GH) 70%.

ექტომორფები ხშირად არიან ჰიპერაქტიურები, რაც ზრდის სტრესის ჰორმონის — კორტიზოლის დონეს. კორტიზოლი არის კატაბოლური ჰორმონი, რომელიც შლის კუნთოვან ცილას ენერგიის მისაღებად. შეამცირე ზედმეტი კარდიო ვარჯიშები (ფეხბურთი, სირბილი), აკონტროლე სტრესი და მიიღე საკმარისი წყალი (3-4 ლიტრი დღეში).

თხევადი კალორიები: შეიკები და კვების ჰაკები

თუ ფიზიკურად ვერ ჭამ დიდ პორციებს და გულზიდვა გაქვს, გადადი თხევად კალორიებზე. თხევადი საკვები არ ტვირთავს კუჭს, სწრაფად მონელდება და საშუალებას გაძლევს 800-1000 კალორია 2 წუთში აითვისო.

მშვენიერი შინაშექმნილი გეინერის რეცეპტი: 400 მლ რძე (ან ნუშის რძე), 100 გრამი შვრია (ბლენდერში დაფქული), 2 სუფრის კოვზი მიწისთხილის კარაქი, 1 ბანანი, 1 სუფრის კოვზი თაფლი და 1 ჩოჩი პროტეინის იზოლატი. ეს შეიკი მოგცემს დაახლოებით 850 კალორიას, 45გ ცილას და 100გ ჯანსაღ ნახშირწყალს.

შეცდომები, რომლებიც წონის მომატებაში გიშლის ხელს

პირველი შეცდომა: 'ნაგავი საკვებით' (Junk Food) კალორიების შევსება. შაქარი, ჩიფსები და სწრაფი კვება მოგცემს მხოლოდ ღიპს, ანთებით პროცესებს და აკნეს, კუნთის ნაცვლად. კალორიული პროფიციტი უნდა იყოს სუფთა საკვებიდან.

მეორე შეცდომა: არათანმიმდევრულობა. 3 დღე ჭამა და 2 დღე ჭამის გამოტოვება შედეგს მოკლავს. წონის მომატება მოითხოვს ყოველდღიურ დისციპლინას 24/7 რეჟიმში. თუ კვირაში 7 დღიდან 2 დღე დეფიციტში ხარ, კვირის ჯამური ბალანსი უარყოფითი გახდება.

ვარჯიშები ვიდეოთი

ხშირი კითხვები

რამდენ ხანში დავინახავ პირველ შედეგს წონის მომატებისას?

სწორი კვებითა და მძიმე ვარჯიშით პირველ 3-4 კვირაში შეამჩნევ 2-4 კილოგრამის მომატებას, საიდანაც ნაწილი წყალი და გლიკოგენია, ნაწილი კი ახალი კუნთი.

მჭირდება თუ არა კრეატინის მიღება წონის მოსამატებლად?

დიახ, კრეატინ მონოჰიდრატი (5გ დღეში) არის ყველაზე ეფექტური დანამატი. ის ზრდის ძალას, კუნთურ ენერგიას და უჯრედებში წყლის შეკავებით კუნთს სძენს მოცულობას.

უნდა გავაკეთო თუ არა კარდიო ექტომორფმა?

კარდიო შეამცირე მინიმუმამდე (10-15 წუთი მსუბუქი სიარული ვარჯიშის შემდეგ გულ-სისხლძარღვთა სისტემისთვის). ხანგრძლივი სირბილი დაწვავს შენს ისედაც მცირე კალორიებს.

რა გავაკეთო თუ მადა საერთოდ არ მაქვს?

ჭამე ხშირად და მცირე პორციებით (4-5-ჯერ დღეში), გამოიყენე თხევადი შეიკები, დაამატე კვებაში ჯანსაღი ცხიმები (თხილეული, ზეთები) და დალიე საკმარისი წყალი.

წაიკითხე ასევე