სტატიები

რამდენი ცილა მჭირდება დღეში და საუკეთესო წყაროები

კუნთის შენება ცილის (პროტეინის) გარეშე იგივეა, სახლი აშენო აგურის გარეშე – რამდენიც არ უნდა ივარჯიშო დარბაზში, შედეგს ვერ ნახავ. ბევრი მოვარჯიშე აზრზე არ არის, რეალურად რამდენი გრამი ცილა სჭირდება დღეში და ტყუილად ყრის ფულს ან პირიქით, ღრმა დეფიციტშია. მოდი, დავშალოთ ცილის თემა ზუსტი ციფრებით, ბიოქიმიითა და რეალური კვების რაციონით.

რატომ არის ცილა კუნთის ჰიპერტროფიის ფუნდამენტი

როდესაც დარბაზში მძიმე წონებით ვარჯიშობ (მაგალითად, შტანგის წევისას ან ბულგარულ ჩაჯდომებზე), კუნთოვან ბოჭკოებში წარმოიქმნება მიკროტრავმები. ამ დაზიანებული ქსოვილების აღდგენასა და გაზრდას ეწოდება კუნთის ცილის სინთეზი (MPS - Muscle Protein Synthesis).

ცილა შედგება ამინომჟავებისგან. სულ არსებობს 20 ამინომჟავა, რომელთაგან 9 არის შეუცვლელი (EAA – Essential Amino Acids), ანუ სხეულს მათ თავად წარმოება არ შეუძლია და საკვებიდან უნდა მიიღოს. კუნთის სინთეზის მთავარი "გამშვები ტრიგერი" არის ამინომჟავა ლეიცინი (Leucine). თუ დღის განმავლობაში საკმარის შეუცვლელ ამინომჟავებს არ მიიღებ, ორგანიზმი კატაბოლიზმში (კუნთის დაშლაში) გადავა.

ზუსტი ფორმულა: რამდენი გრამი ცილა მჭირდება დღეში?

არასპორტული, პასიური ადამიანისთვის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ნორმა არის 0.8 გრამი ცილა სხეულის 1 კილოგრამზე. თუმცა, თუ შენ დარბაზში კუნთის გასაზრდელად დადიხარ, ეს ციფრი სასაცილოდაც არ ეყოფა შენს ორგანიზმს.

სპორტული მედიცინის საერთაშორისო საზოგადოების (ISSN) და თანამედროვე კვლევების (Morton et al., 2018) მეტა-ანალიზის მიხედვით, კუნთოვანი მასის მაქსიმალური ზრდისთვის (Hypertrophy) ოპტიმალური დოზაა: 1.6 - 2.2 გრამი ცილა მშრალი სხეულის 1 კილოგრამზე. მაგალითად: თუ იწონი 80 კილოგრამს და ცხიმის პროცენტი ნორმალური გაქვს, შენი დღიური სამიზნე არის 80 x 1.8 - 2.0 = 144 - 160 გრამი სუფთა ცილა დღეში.

თუ ხარ მკაცრ დიეტაზე (გამოშრობა/Deficit), ცილის მოთხოვნილება იზრდება 2.0 - 2.4 გრამამდე კილოგრამზე, რათა კალორიული დეფიციტის დროს ორგანიზმმა კუნთოვანი ქსოვილი ენერგიად არ დაწვას.

ცილის პორცია და გადანაწილება დღის განმავლობაში

არსებობს მითი, რომ ერთ ჭამაზე ორგანიზმს მხოლოდ 30 გრამი ცილის ათვისება შეუძლია. ეს მითია – ორგანიზმი აითვისებს თითქმის ყველაფერს, თუმცა კუნთის ცილის სინთეზის (MPS) მაქსიმალური სტიმულაციისთვის არსებობს ჭერი.

ერთ ჭამაზე 30-45 გრამი მაღალი ბიოლოგიური ღირებულების ცილა (რომელიც შეიცავს მინიმუმ 3 გრამ ლეიცინს) საკმარისია MPS-ის მაქსიმალურად გასააქტიურებლად. ამიტომ, შენი დღიური 150 გრამი ცილა ჯობია გაყო 3-5 ჭამაზე, ყოველ 3-4 საათში ერთხელ, ვიდრე მთელი ოდენობა ერთ ჭამაზე შეჭამო. ეს უზრუნველყოფს ამინომჟავების სტაბილურ ნაკადს სისხლში.

საუკეთესო ცხოველური ცილის წყაროები (ტოპ პროდუქტები)

ცხოველური ცილა ითვლება სრულფასოვნად, რადგან შეიცავს ყველა შეუცვლელ ამინომჟავას სწორი პროპორციით და აქვს მაღალი ბიოშეღწევადობა (DIAAS score). აი საუკეთესო წყაროები 100 გრამ პროდუქტზე:

1. ქათმის / ინდაურის მკერდი (უმში) – ~22-31გ ცილა, 1-2გ ცხიმი. სუფთა ცილის მეფე. 2. საქონლის მჭრელი ხორცი – ~20-26გ ცილა, მდიდარია რკინით, თუთიითა და ბუნებრივი კრეატინით. 3. კვერცხი – 1 მთლიანი კვერცხი შეიცავს ~6-7გ უმაღლესი ხარისხის ცილას. ნუ გადაყრი გულებს, იქვეა სასარგებლო ცხიმები და ვიტამინები. 4. უცხიმო ხაჭო (0-5%) – ~16-18გ ცილა. მდიდარია კაზეინით (ნელი ცილა), იდეალურია ძილის წინ. 5. თევზი (ორაგული, თუნეცი, ჰეკი) – ~20-25გ ცილა. ორაგული დამატებით მდიდარია ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავებით.

მცენარეული ცილა და პროტეინის დანამატები (Whey Protein)

მცენარეული ცილის წყაროებს (ლობიო, ოსპი, წიწიბურა, ნუში) ხშირად აკლიათ ერთი ან რამდენიმე შეუცვლელი ამინომჟავა (მაგალითად, ლიზინი ან მეთიონინი) და მათი ათვისების კოეფიციენტი დაბალია. თუ ვეგანი ხარ, ცილის დღიური ნორმა 10-20%-ით უნდა გაზარდო და დააკომბინირო სხვადასხვა მცენარეული წყარო (მაგ. მარცვლეული + პარკოსნები).

რა ვქნათ, თუ საჭმლიდან ცილის აკრეფა ჭირს? აქ გვეხმარება შრატის პროტეინი (Whey Protein). ეს არ არის ქიმია! ეს არის ჩვეულებრივი რძისგან მიღებული ცილის კონცენტრატი. 1 კოვზი (Scoup) გაძლევს 24-27 გრამ სუფთა ცილას. ის არის სწრაფად ათვისებადი, მოხერხებული ვარჯიშის შემდეგ და ზოგავს დროს.

3 მთავარი შეცდომა ცილის მიღებისას, რაც პროგრესს გაჩერებს

შეცდომა 1: მხოლოდ შეიკებზე ჯდომა. პროტეინის ფხვნილი არის დანამატი და არა საკვების სრული შემცვლელი. რეალური საკვები (ხორცი, კვერცხი) შეიცავს მიკრონუტრიენტებს, რომლებსაც შეიკი ვერ შეცვლის. დღიური ცილის მაქსიმუმ 30-40% აიღე დანამატიდან.

შეცდომა 2: წყლისა და ბოჭკოს იგნორირება. მაღალცილოვანი კვება ტვირთავს კუჭ-ნაწლავს. თუ არ შეჭამ ბოსტნეულს (ბოჭკოს) და არ დალევ საკმარის წყალს, გექნება შეკრულობა და შებერილობა. 30გ ბოჭკო დღეში აუცილებელია.

შეცდომა 3: ცილის გადაჭარბებული დოზა (3-4გ/კგ). ცილის უსასრულოდ მომატება კუნთს უფრო სწრაფად ვერ გაზრდის. ზედმეტი ცილა უბრალოდ გარდაიქმნება გლუკოზად (გლიუკონეოგენეზი) ან ენერგიად და გადაიყრება ორგანიზმიდან, თან ზედმეტად დატვირთავს საჭმლის მომნელებელ სისტემას.

ვარჯიშები ვიდეოთი

ხშირი კითხვები

აზიანებს თუ არა დიდი რაოდენობით ცილა თირკმელებს?

ჯანმრთელი თირკმელების მქონე ადამიანებში კვლევებით დადასტურებულია, რომ 2.2-3.0 გ/კგ ცილის მიღებაც კი არ იწვევს თირკმლის დაზიანებას. თუმცა, თუ უკვე გაქვს თირკმლის ქრონიკული დაავადება, დოზა ექიმთან უნდა შეათანხმო.

როდის არის საუკეთესო დრო პროტეინის შეიკის დალევისთვის?

ყველაზე პრაქტიკული დროა ვარჯიშის დასრულებისთანავე (30-60 წუთის განმავლობაში) ან ჭამებს შორის, როდესაც ცილოვანი საკვების მიღებას ვერ ახერხებ.

ითვლება თუ არა მცენარეული ცილა (მაგ. წიწიბურას ცილა) დღიურ ნორმაში?

დიახ, ითვლება, თუმცა რადგან მისი ამინომჟავური პროფილი სრული არ არის, მთავარი აქცენტი მაინც სრულფასოვან ცხოველურ ცილებზე ან დამატებით ამინომჟავებზე უნდა გააკეთო.

შეიძლება თუ არა პროტეინის მიღება ვარჯიშის გარეშე?

დიახ, პროტეინი ჩვეულებრივი საკვებია. თუმცა, ვარჯიშის გარეშე ცილის ჭარბი მიღება კუნთს არ გაზრდის – კუნთის ზრდისთვის აუცილებელია მექანიკური დაჭიმულობა (დარბაზში ვარჯიში).

წაიკითხე ასევე