სტატიები

მკერდის ცხიმი თუ გინეკომასტია: მიზეზები, განსხვავება და მოშორების გზები

ბევრ 18-30 წლის ბიჭს აწუხებს მკერდის არეში ზედმეტი ქსოვილი, რაც მაისურის მორგებისას დისკომფორტს და კომპლექსებს ქმნის. მთავარი კითხვა, რომელიც უნდა დასვა, არის: ეს უბრალოდ ცხიმია (ფსევდოგინეკომასტია) თუ ჯირკვლოვანი ქსოვილის ჰიპერტროფია (ნამდვილი გინეკომასტია)? ამ სტატიაში დეტალურად განვიხილავთ ორთავეს, დიაგნოსტიკის მეთოდებს და მოქმედების ზუსტ სტრატეგიას.

გინეკომასტია vs ფსევდოგინეკომასტია — რა განსხვავებაა?

სანამ პრობლემის მოგვარებას დაიწყებ, ზუსტად უნდა იცოდე, რას ებრძვი. ნამდვილი გინეკომასტია (Gynecomastia) არის მამაკაცის სარძევე ჯირკვლის ქსოვილის (Glandular tissue) კეთილთვისებიანი გაზრდა. ეს გამოწვეულია ჰორმონალური დისბალანსით — ესტროგენის (ქალური ჰორმონი) ფარდობითი ან აბსოლუტური დონის მომატებით ტესტოსტერონთან შედარებით.

ფსევდოგინეკომასტია (Pseudogynecomastia / Adipomastia), თავის მხრივ, არის უბრალოდ ცხიმოვანი ქსოვილის დაგროვება მკერდის დიდ კუნთზე (Pectoralis Major). ის არ მოიცავს ჯირკვლოვან ქსოვილს და გამოწვეულია სხეულის საერთო ჭარბი წონითა და მაღალი ცხიმის პროცენტით.

ორივეს კომბინაციაც ხშირია: როდესაც ადამიანს აქვს როგორც ჭარბი ცხიმი, ასევე გაზრდილი ჯირკვალი. მკურნალობისა და მოშორების გზები ამ ორ შემთხვევაში რადიკალურად განსხვავდება, ამიტომ სწორი დიაგნოზი პირველი ნაბიჯია.

როგორ ჩაიტარო თვითდიაგნოსტიკა სახლის პირობებში?

არსებობს მარტივი პალპაციური (ხელით გასინჯვის) ტესტი, რომელიც დაგეხმარება პირველად გარკვევაში. დაწექი ზურგზე flat მდგომარეობაში (ასე მკერდის კუნთი მოდუნებულია) და საჩვენებელი და ცერი თითით ფრთხილად მოუჭირე დვრილის (Areola) უკან არსებულ არეს.

თუ დვრილის უკან გრძნობ მყარ, ელასტიურ, ხრტილისებრ 'ბურთულას' ან კვანძს, რომელიც შეიძლება ოდნავ მტკივნეულიც იყოს შეხებისას, ეს დიდი ალბათობით ნამდვილი გინეკომასტიაა. ჯირკვლოვანი ქსოვილი მკვრივია და თითებს შორის ადვილად არ ისრისება.

თუ ქსოვილი სრულიად რბილია, ერთგვაროვანია, არ არის მტკივნეული და თითებს შორის ისე იჭყლიტება, როგორც მუცლის ცხიმი, მაშინ საქმე გვაქვს ფსევდოგინეკომასტიასთან. საბოლოო და ზუსტ დიაგნოზს სვამს ექიმი-ენდოკრინოლოგი ან ულტრაბგერითი გამოკვლევა (ექოსკოპია).

ჰორმონალური ფონი: ესტროგენი, არომატაზა და ტესტოსტერონი

მამაკაცის ორგანიზმში ტესტოსტერონის ნაწილი გარდაიქმნება ესტრადიოლად (ესტროგენის ფორმა) ფერმენტ არომატაზას (Aromatase) მეშვეობით. ეს ნორმალური პროცესია. თუმცა, როდესაც ესტროგენის დონე ძალიან იმატებს ან ტესტოსტერონი ეცემა, მკერდის ჯირკვალში იწყება უჯრედების პროლიფერაცია.

მთავარი მიზეზები 18-30 წლის ასაკში: 1) პუბერტატული პერიოდის ნარჩენი გინეკომასტია (რომელიც მოზარდობისას ჰორმონალური შოკის დროს დაიწყო); 2) ანაბოლური სტეროიდების მოხმარება (ეგზოგენური ტესტოსტერონი არომატიზდება ესტროგენად, ხოლო კურსის შეწყვეტისას საკუთარი ტესტოსტერონი განადგურებულია); 3) სიმსუქნე (ცხიმოვანი ქსოვილი თავად შეიცავს დიდი რაოდენობით არომატაზას, რაც ქმნის მანკიერ წრეს: მეტი ცხიმი = მეტი ესტროგენი = ნაკლები ტესტოსტერონი).

სისხლის ანალიზები, რომლებიც უნდა ჩააბარო: Total Testosterone, Free Testosterone, Estradiol (E2), Prolactin, LH, FSH და SHBG. ეს სურათი ზუსტად აჩვენებს, სად არის ჰორმონალური დისბალანსი.

როგორ მოვიშოროთ ფსევდოგინეკომასტია (მკერდის ცხიმი)?

თუ დადგინდა, რომ საქმე მხოლოდ ცხიმს ეხება, გამოსავალი 100%-ით შენს ხელშია. პირველი ამოცანაა სხეულის საერთო ცხიმის პროცენტის ჩამოყვანა 10-12%-მდე. შეუძლებელია მკერდიდან ცხიმის ცალკე ამოწვა, მაგრამ კალორიული დეფიციტის დაცვით, სხეული იძულებული გახდება მკერდის არეში არსებული დეპოებიც დაცალოს.

კვების სტრატეგია: შექმენი 400-500 კალორიის დეფიციტი, მიიღე 2გ/კგ ცილა, ამოიღე რაფინირებული შაქარი, ტრანს-ცხიმები და ალკოჰოლი. ალკოჰოლი (განსაკუთრებით ლუდი) შეიცავს ფიტოესტროგენებს და თრგუნავს ტესტოსტერონის სინთეზს ღვიძლში.

გამოიყენე პროგრესული ძალისმიერი ვარჯიშები, რათა მკერდის კუნთს (Pectoralis Major) მისცე ფორმა, სიმკვრივე და მოცულობა.

მკერდის კუნთების ჰიპერტროფია: ვიზუალური პროპორციები

ბევრს ჰგონია, რომ თუ მკერდზე ცხიმი აქვს, მკერდის ვარჯიში მას უფრო 'გამოწევს' წინ. ეს მითია. ძლიერი, განვითარებული მკერდის კუნთი ქმნის მყარ ბაზას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მკერდის ზედა ნაწილის (Clavicular Head) განვითარება, რაც ვიზუალურად ჭიმავს კანს ზემოთ და მკერდს აძლევს ათლეტურ, 'კვადრატულ' ფორმას, ჩამოკიდებული ფორმის ნაცვლად.

საუკეთესო ვარჯიშები: 1) ჟიმი დახრილ სკამზე ჰანტელებით (Dumbbell Incline Bench Press) 30 გრადუსიან კუთხეზე; 2) ორძელზე აზიდვები (Dips) სხეულის ოდნავ წინ გადახრით; 3) კლასიკური ჟიმი შტანგით (Bench Press); 4) კროსოვერში ტროსების შეერთება (Cable Pec Fly) კუნთის მაქსიმალური პიკური შეკუმშვისთვის.

ივარჯიშე მკერდი კვირაში 2-ჯერ, 10-16 სამუშაო მისვლა (Sets) კვირის განმავლობაში, 6-12 გამეორების დიაპაზონში, წონის მუდმივი პროგრესირებით.

რა გავაკეთოთ, თუ ეს ნამდვილი გინეკომასტიაა?

თუ გინეკომასტია ახალი განვითარებულია (პირველი 6-12 თვე), ენდოკრინოლოგის მეთვალყურეობით შესაძლებელია მედიკამენტოზური მკურნალობა SERM-ებით (სელექციური ესტროგენული რეცეპტორების მოდალატორები, მაგ. ტამოქსიფენი), რომლებიც ბლოკავენ ესტროგენს მკერდის ქსოვილში.

თუ ჯირკვლოვანი ქსოვილი უკვე ფიბროზული გახდა (ხშირად 1 წელზე მეტი ხნის არსებობისას), მედიკამენტები და დიეტა მას ვერ დაშლის. ამ დროს ერთადერთი ეფექტური და საბოლოო გამოსავალი არის მინიმალურად ინვაზიური ქირურგიული ჩარევა (გინეკომასტიის ექსციზია / ლიპოსაქცია).

ოპერაცია ტარდება ადგილობრივი ან ზოგადი ნარკოზით, გრძელდება 1-2 საათი. ქირურგი აკეთებს მცირე განაკვეთს დვრილის ჰალოს ქვედა საზღვარზე და სრულად ამოკვეთს ჯირკვლოვან ქსოვილს. რეაბილიტაცია გრძელდება 3-4 კვირა, რის შემდეგაც შესაძლებელია დარბაზში სრული დატვირთვით დაბრუნება. ხელმეორედ ჯირკვლის გაზრდის შანსი თითქმის ნულოვანია.

ვარჯიშები ვიდეოთი

ხშირი კითხვები

შეიძლება თუ არა გინეკომასტიის მოშორება მხოლოდ პრესის და მკერდის ვარჯიშებით?

თუ ეს ნამდვილი ჯირკვლოვანი გინეკომასტიაა, ვარჯიში ჯირკვალს ვერ გააქრობს. თუ ეს უბრალოდ ცხიმია (ფსევდოგინეკომასტია), დიეტისა და ვარჯიშის კომბინაცია მას სრულად მოგაშორებს.

გაივლის თუ არა გინეკომასტია თავისით 20 წლის ასაკში?

მოზარდობის (12-16 წლის) პუბერტატული გინეკომასტიის 85-90% თავისით ქრება 1-2 წელში. თუმცა, თუ 18-20+ წლის ასაკში მკვრივი ჯირკვალი კვლავ რჩება, ის თავისით სავარაუდოდ აღარ გაქრება.

მოქმედებს თუ არა კრეატინი მკერდის ცხიმზე ან გინეკომასტიაზე?

არა, კრეატინი არ იწვევს გინეკომასტიას და არ ზრდის ესტროგენს. ის უბრალოდ აკავებს წყალს კუნთოვან უჯრედებში (Intracellular), რაც კუნთს უფრო სავსეს ხდის.

როგორ ავარიდო თავი გინეკომასტიას სტეროიდების კურსის დროს?

ანაბოლური სტეროიდების გამოყენებისას აუცილებელია არომატაზას ინჰიბიტორების (მაგ. არიმიდექსი) ან SERM-ების კონტროლი სისხლის ანალიზების მიხედვით. თუმცა საუკეთესო პრევენცია არასპორტული მიზნით ჰორმონების ჩარევაზე უარის თქმაა.

წაიკითხე ასევე