სტატიები

კრეატინი: სრული გზამკვლევი, მიღების წესი და მითები

თუ დარბაზში სერიოზულად ვარჯიშობ და ძალის თუ კუნთის მასის მომატება გინდა, კრეატინ მონოჰიდრატი პირველი დანამატია, რომელზეც ფული უნდა დახარჯო. ეს არის ყველაზე მეტად გამოკვლეული სპორტული დანამატი მსოფლიოში, რომელსაც 1000-ზე მეტი სამეცნიერო კვლევა უმაგრებს ზურგს. ამ სტატიაში წყლისა და ზღაპრების გარეშე აგიხსნი, თუ როგორ მუშაობს ის, როგორ მიიღო სწორად და რა რეალური გვერდითი მოვლენები აქვს.

რა არის კრეატინი და ბიოქიმიური მოქმედების მექანიზმი

კრეატინი არის ორგანული მჟავა, რომელსაც ჩვენი ორგანიზმი ბუნებრივად აწარმოებს ღვიძლში, თირკმელებსა და პანკრეასში ამინომჟავებისგან (არგინინი, გლიცინი, მეთიონინი). ჩვენი ორგანიზმის კრეატინის მარაგის 95% ინახება ჩონჩხის კუნთებში ფოსფოკრეატინის (PCr) სახით. როდესაც დარბაზში მძიმე წონას ეჭიდები ან ფეთქებად ვარჯიშს აკეთებ, შენი კუნთი ენერგიის წყაროდ იყენებს ადენოზინტრიფოსფატს (ATP).

პრობლემა ისაა, რომ კუნთში ATP-ის მარაგი სულ რაღაც 2-3 წამიანი მაქსიმალური დატვირთვისთვისაა საკმარისი. მძიმე სეტის დროს ATP კარგავს ერთ ფოსფატის ჯგუფს და გარდაიქმნება უმოქმედო ADP-დ (ადენოზინდიფოსფატი). აი აქ ჩნდება კრეატინი: ფოსფოკრეატინი თავის ფოსფატის ჯგუფს მომენტალურად გადასცემს ADP-ს და ისევ აგენერირებს ATP-ს. ეს გაძლევს საშუალებას, მძიმე სკამზე ჟიმისას 8 განმეორების ნაცვლად გააკეთო 10, ან სქვათზე დაამატო 5-10%-ით მეტი წონა.

კრეატინ მონოჰიდრატი vs სხვა ფორმები: რატომ არ უნდა გადაიხადო მეტი

დანამატების ინდუსტრია ყოველწლიურად იგონებს მარკეტინგულ ტრიუკებს: Creatine HCL, Creatine Ethyl Ester, Buffered Creatine (Kre-Alkalyn), Liquid Creatine და ა.შ. მწარმოებლები გპირდებიან, რომ ეს ფორმები უკეთ შეიწოვება და წყლის შეკავებას არ იწვევს, თუმცა მეცნიერული კვლევები სრულიად საპირისპიროს ამტკიცებს.

მრავალრიცხოვანმა კლინიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ არცერთი ძვირადღირებული ფორმა არ სჯობნის კლასიკურ, მიკრონიზებულ კრეატინ მონოჰიდრატს (Creatine Monohydrate). მონოჰიდრატის ბიოშეღწევადობა 99%-ზე მეტია. HCL და სხვა ფორმები უბრალოდ უფრო ძვირი ღირს და არანაირი უპირატესობა არ გააჩნია კუნთის მასის ან ძალის მომატების კუთხით. იყიდე უბრალო, ხარისხიანი 100% კრეატინ მონოჰიდრატი (Creapure სერტიფიკაციით უკეთესია) და დაზოგე ფული.

მიღების სქემა: ჩატვირთვის ფაზით თუ ჩატვირთვის გარეშე?

კრეატინის მიღების ორი აპრობირებული მეთოდი არსებობს და ორივე აბსოლუტურად ეფექტურია. არჩევანი იმაზეა დამოკიდებული, თუ რამდენად სწრაფად გსურს კუნთში კრეატინის მარაგების მაქსიმუმამდე შევსება.

პირველი მეთოდი – სწრაფი ჩატვირთვა: 5 დღის განმავლობაში იღებ 20 გრამ კრეატინს დღეში, გაყოფილს 4 მიღებაზე (5 გრამი დილით, შუადღეს, ვარჯიშის წინ და ვარჯიშის შემდეგ). 5 დღის შემდეგ გადადიხარ შემუნარჩუნებელ დოზაზე – 3-5 გრამი დღეში. ამ მეთოდით კუნთებში კრეატინის გაჯერება ხდება 5-7 დღეში.

მეორე მეთოდი – ნელი ჩატვირთვა (რეკომენდებული): იღებ სტაბილურად 3-5 გრამს (ანუ 0.03გ/კგ სხეულის მასაზე) ყოველდღე, ერთსა და იმავე დროს. ამ დროს კუნთების სრული გაჯერება ხდება 21-28 დღეში. ეს მეთოდი უკეთესია კუჭ-ნაწლავის ტრაქტისთვის და გამორიცხავს მუცლის შებერილობას.

როდის და რასთან ერთად მივიღოთ კრეატინი მაქსიმალური ეფექტისთვის

კრეატინი არ არის სტიმულატორი (როგორც კაფეინი), მას არ აქვს მომენტალური ეფექტი მიღებისთანავე. მისი მოქმედება დაფუძნებულია კუნთში ნივთიერების დაგროვებაზე (ნაკოპიტელნი ეფექტი). შესაბამისად, საათობრივ დროზე მეტად მნიშვნელოვანია მიღების სისტემატურობა – არ უნდა გამოტოვო დღეები.

თუმცა, კვლევები აჩვენებს, რომ ვარჯიშის შემდეგ კრეატინის მიღებას ოდნავ უკეთესი ათვისება აქვს, რადგან ვარჯიშის შემდეგ კუნთებში სისხლის მიმოქცევა გაძლიერებულია. კრეატინის ტრანსპორტირებას კუნთოვან უჯრედებში უზრუნველყოფს ჰორმონი ინსულინი. ამიტომ, კრეატინის მიღება უმჯობესია მარტივ ნახშირწყლებთან (მაგალითად, წვენი, ბანანი, დექსტროზა) ან პროტეინის შეიკთან ერთად. გახსენი 5 გრამი კრეატინი თბილ წყალში ან შეიკში, რადგან თბილ სითხეში ის უკეთ იხსნება.

გვერდითი მოვლენები და მითების მსხვრევა: თმის ცვენა და თირკმელები

მითი 1: კრეატინი აფუჭებს თირკმელებს. მცდარია. ჯანმრთელი ადამიანებისთვის კრეატინი სრულიად უსაფრთხოა. მითი გაჩნდა იქიდან, რომ კრეატინის შლაკი არის კრეატინინი, რომელსაც ექიმები თირკმლის ფუნქციის შესაფასებლად ზომავენ. სისხლში კრეატინინის მომატება კრეატინის მიღებისას ბუნებრივია და არ ნიშნავს თირკმლის დაზიანებას. თუ თირკმლის ქრონიკული დაავადება არ გაქვს, 3-5 გრამი დღეში სრულიად უსაფრთხოა.

მითი 2: კრეატინი იწვევს თმის ცვენას. ეს მითი ეფუძნება 2009 წლის ერთადერთ მცირე კვლევას რეგბისტებზე, სადაც DHT (დიჰიდროტესტოსტერონის) მცირე მატება დაფიქსირდა. მას შემდეგ ათობით კვლევა ჩატარდა და არცერთს არ დაუდასტურებია პირდაპირი კავშირი კრეატინსა და თმის ცვენას შორის. თუ გენეტიკურად ალოპეციისკენ მიდრეკილება არ გაქვს, კრეატინი თმას არ დაგაცვენს.

ერთადერთი რეალური გვერდითი მოვლენა არის უჯრედშიდა წყლის შეკავება (წყლის შეკავება ხდება უშუალოდ კუნთოვან უჯრედში და არა კანქვეშ, რაც კუნთს უფრო სავსეს და ვიზუალურად დიდს ჩანს) და შესაძლო მსუბუქი კუჭის აშლილობა, თუ დიდი დოზით მიიღებ უწყლოდ.

რა რეალურ შედეგს უნდა ელოდო კრეატინისგან

კრეატინის მიღების დაწყებიდან 2-4 კვირაში შეამჩნევ სხეულის მასის მატებას 1-3 კგ-ით. ეს არის წყლის მასა კუნთებში, რაც აბსოლუტურად ნორმალური და პოზიტიური მოვლენაა – ჰიდრატირებული უჯრედი უკეთესად განიცდის ანაბოლიზმს (ცილის სინთეზს).

ძალისმიერ მაჩვენებლებში ელოდე 5%-იდან 15%-მდე მატებას ძირითად ბაზისურ ვარჯიშებში (ჟიმი, სქვათი, დედლიფტი). ასევე შეძლებ სეტებს შორის აღდგენის დროის შემცირებას. გაითვალისწინე: მოსახლეობის დაახლოებით 20-30% არის "Non-responder" (არარეაგირებადი), რადგან მათ კუნთებში ბუნებრივადაც მაქსიმალური ფოსფოკრეატინის დონე აქვთ (ხშირად მათში, ვინც ბევრ წითელ ხორცს ჭამს). ასეთ შემთხვევაში ცვლილებას ნაკლებად იგრძნობ.

ვარჯიშები ვიდეოთი

ხშირი კითხვები

უნდა დავლიო თუ არა კრეატინი ვარჯიშისგან დასვენების დღეებში?

დიახ, აუცილებლად. კრეატინი მუშაობს დაგროვების პრინციპით. დასვენების დღეებში მიიღე 3-5 გრამი დილით, საუზმის შემდეგ, კუნთებში კრეატინის სტაბილური დონის შესანარჩუნებლად.

საჭიროა თუ არა კრეატინზე შესვენების (ციკლის) გაკეთება?

არა. კვლევებმა აჩვენა, რომ კრეატინ მონოჰიდრატის უწყვეტი მიღება 5 წლის განმავლობაშიც კი სრულიად უსაფრთხოა. ორგანიზმი არ კარგავს საკუთარი კრეატინის სინთეზის უნარს მიღების შეწყვეტის შემდეგ.

შრობის (ცხიმის წვის) დროს კრეატინის მიღება შეიძლება?

დიახ, არა მხოლოდ შეიძლება, არამედ აუცილებელია. კალორიული დეფიციტის დროს კრეატინი ეხმარება კუნთის ძალისა და მშრალი მასის შენარჩუნებაში, ხოლო წყალი, რომელსაც ის იკავებს, არის კუნთშიდა და არა კანქვეშა.

რამდენი წყალი უნდა დავლიო კრეატინის მიღებისას?

რადგან კრეატინი იზიდავს წყალს კუნთოვან ქსოვილში, აუცილებელია დღეში მინიმუმ 2.5 - 3.5 ლიტრი სუფთა წყლის დალევა დეჰიდრატაციისა და კუნთების სპაზმის თავიდან ასაცილებლად.

წაიკითხე ასევე