სტატიები

BCAA და ამინომჟავები: მითი თუ აუცილებელი დანამატი კუნთის ზრდისთვის?

სპორტული კვების ინდუსტრია წელიწადში მილიარდობით დოლარს შოულობს ფერად ქილებზე, რომლებზეც "BCAA 2:1:1" აწერია. დარბაზში ყოველი მეორე ბიჭი ვარჯიშის დროს ჭრელ წყალს სვამს იმ იმედით, რომ კუნთებს დაშლისგან დაიცავს. მოდი, გადავდოთ მარკეტინგული ტყუილები და შევხედოთ ობიექტურ მეცნიერულ კვლევებს.

რა არის BCAA და როგორ მუშაობს ის სხეულში?

BCAA (Branched-Chain Amino Acids) მოიცავს სამ შეუცვლელ ამინომჟავას: ლეიცინს, იზოლეიცინს და ვალინს. მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი ლეიცინია, რომელიც რთავს სხეულში mTOR სიგნალს — კუნთის პროტეინის სინთეზის (MPS) მთავარ ჩამრთველს.

თეორიაში ეს მშვენივრად ჟღერს: დალიე BCAA, ჩართე mTOR და გაზარდე კუნთი. თუმცა, რეალობაში კუნთის მშენებლობისთვის სხეულს სჭირდება 9-ვე შეუცვლელი ამინომჟავა (EAA). მხოლოდ 3 ამინომჟავის მიწოდება ჰგავს სახლის მშენებლობისას მხოლოდ აგურის დაყრას ცემენტის, ქვიშისა და წყლის გარეშე — პროცესი უბრალოდ ვერ შედგება.

რას ამბობს თანამედროვე მეცნიერება (ISSN და PubMed კვლევები)

სპორტული კვების საერთაშორისო საზოგადოების (ISSN) 2017 წლის ოფიციალური პოზიციის მიხედვით, BCAA-ს ცალკე მიღება არ ზრდის კუნთის პროტეინის სინთეზს იმაზე მეტად, ვიდრე სრული ცილოვანი საკვები. უფრო მეტიც, 2017 წელს Wolfe-ის მიერ ჩატარებულმა მეტა-ანალიზმა აჩვენა, რომ მხოლოდ BCAA-ს მიღებამ შეიძლება პირიქით, შეამციროს MPS, რადგან ორგანიზმს უწევს სხეულიდან სხვა ამინომჟავების "ამოღება" ბალანსის შესანარჩუნებლად.

თუ შენი დღიური პროტეინის ნორმა (1.6 - 2.2 გრამი სხეულის 1 კგ-ზე) შევსებულია ხორცით, კვერცხით, რძის პროდუქტებით ან შრატის პროტეინით (Whey), შენ უკვე იღებ საკმარისზე მეტ BCAA-ს. მაგალითად, 30 გრამი Whey პროტეინი ბუნებრივად შეიცავს დაახლოებით 5.5 გრამ BCAA-ს და 2.5 გრამ ლეიცინს.

ლეიცინის ზღვარი (Leucine Threshold) და კუნთის დაშლა (კატაბოლიზმი)

იმისთვის, რომ კუნთის ზრდის სიგნალი ჩაირთოს, ერთ მიღებაზე საჭიროა დაახლოებით 2.5 - 3 გრამი ლეიცინი. ამას ეწოდება "ლეიცინის ზღვარი". ამ ოდენობას ადვილად იღებ 150 გრამი ქათმის ფილედან ან 1 სკუპი პროტეინიდან. დამატებით 5 გრამი BCAA-ს დალევას არანაირი დამატებითი ეფექტი არ აქვს — ჭარბი ამინომჟავები უბრალოდ დაიშლება და ენერგიად (ენერგეტიკულ სუბსტრატად) გარდაიქმნება.

რაც შეეხება კატაბოლიზმისგან დაცვას ვარჯიშის დროს: თუ შენ არ ვარჯიშობ 16-საათიანი უზმოობის (Fasting) შემდეგ, შენს სისხლში წინა კვებიდან ამინომჟავების დონე ისედაც მაღალია. ვარჯიშის დროს BCAA-ს სმა არაფერს ცვლის, გარდა იმისა, რომ შენს საფულეს არიქტებს.

EAA (Essential Amino Acids) vs BCAA: რომელი სჯობს?

თუ მაინც გსურს ამინომჟავების დანამატის მიღება (მაგალითად, ვარჯიშობ უზმოზე დილის 7 საათზე), BCAA-ს ყიდვას საერთოდ არ აქვს აზრი. ამ შემთხვევაში EAA (ყველა 9 შეუცვლელი ამინომჟავა) ბევრად ეფექტურია.

EAA აწვდის კუნთს სრულყოფილ სამშენებლო მასალას. კვლევებმა აჩვენა, რომ 10 გრამი EAA ვარჯიშის წინ ან დროს 183%-ით უკეთ ასტიმულირებს ცილის სინთეზს, ვიდრე იგივე ოდენობის BCAA. ამიტომ, თუ არჩევანზე მიდგა საქმე, BCAA არის ფულის გადაყრა, EAA კი გარკვეულ სიტუაციებში მუშაობს.

როდის შეიძლება ჰქონდეს BCAA-ს აზრი?

არსებობს მხოლოდ 2 იშვიათი გამონაკლისი: 1) ვეგანები და ვეგეტარიანელები, რომელთა მცენარეული ცილის წყაროები (ლობიო, ბრინჯი) ღარიბია ლეიცინით. ამ დროს BCAA-ს დამატება მცენარეულ კვებაზე ზრდის მის ბიოლოგიურ ღირებულებას. 2) მარათონელები და ულტრა-ენდურანს ათლეტები, რომლებიც 2-3 საათზე მეტხანს დარბიან და ენერგიის ალტერნატიული წყარო სჭირდებათ.

თუ შენ ხარ 18-30 წლის ბიჭი, დადიხარ დარბაზში კუნთის მოსამატებლად ან ცხიმის დასაწვავად და ჭამ ხორცს/პროტეინს, BCAA არის 0%-იანი სარგებლის მომტანი დანამატი.

ბიუჯეტის ოპტიმიზაცია: სად ჩადო ფული რეალური შედეგისთვის?

სპორტულ დანამატებში ფულის სწორად გასანაწილებლად გამოიყენე პრიორიტეტების პირამიდა. პირველ ადგილზეა კრეატინ მონოჰიდრატი (5გ დღეში) — ყველაზე კვლევადი და ეფექტური დანამატი ძალისა და მოცულობისთვის.

მეორე ადგილზეა შრატის პროტეინი (Whey Protein), თუ კვებით ვერ ავსებ ცილის ნორმას. მესამეზე — ვიტამინი D3 და ომეგა-3. BCAA-ზე დაზოგილი 80-100 ლარით უმჯობესია იყიდო 3 კილოგრამი ქათმის ფილე ან კრეატინის 6 თვის მარაგი.

ვარჯიშები ვიდეოთი

ხშირი კითხვები

BCAA ეხმარება თუ არა კუნთის ტკივილის (DOMS) შემცირებას?

კვლევები აჩვენებს მცირე ეფექტს ტკივილის შემცირებაზე, თუმცა იგივე ან უკეთეს ეფექტს იძლევა უბრალო შრატის პროტეინი ან საკმარისი ძილი და ძილის წინ ცილის მიღება.

შეიძლება თუ არა BCAA-ს დალევა დიეტის / შრობის დროს?

BCAA შეიცავს კალორიებს (1 გრამი = დაახლოებით 4 კალორია), მიუხედავად იმისა, რომ ეტიკეტზე ხშირად 0 კალორიას წერენ. შრობისას ბევრად უკეთესია მთლიანი საკვების ჭამა, რაც ნაყროვანების შეგრძნებას იძლევა.

რატომ ეწერება BCAA-ს 2:1:1 პროპორცია?

2:1:1 ნიშნავს 2 წილ ლეიცინს, 1 წილ იზოლეიცინს და 1 წილ ვალინს. ეს არის ბუნებრივი პროპორცია, რომელიც გვხვდება ცხოველურ პროტეინში. 4:1:1 ან 10:1:1 პროპორციები უბრალოდ მარკეტინგული ხრიკია.

BCAA აფუჭებს თუ არა ინტერვალურ შიმშილს (Intermittent Fasting)?

დიახ, BCAA იწვევს ინსულინის გამოყოფას (insulin spike) და რთავს მეტაბოლურ პროცესებს, შესაბამისად ის ოფიციალურად ტეხავს შიმშილობის (Fasting) ფაზას.

წაიკითხე ასევე