სტატიები

ალკოჰოლი და კუნთის ზრდა: მეცნიერული სიმართლე და გავლენა ჰიპერტროფიაზე

თუ დარბაზში მძიმე წონებს ეჭიდები, სეტებს ბოლომდე წურავ და ცილას საათობრივად ითვლი, შაბათ-კვირას ალკოჰოლის მიღებამ შესაძლოა შენი შრომა წყალში ჩაყაროს. ბევრს გონია, რომ რამდენიმე ჭიქა ეთანოლი მხოლოდ კალორიების ზედმეტი ბარგის მატებაა, თუმცა რეალობა ბევრად მძიმეა. ამ სტატიაში განვიხილავთ ზუსტ ფიზიოლოგიურ მექანიზმებს, თუ როგორ ბლოკავს ალკოჰოლი ჰიპერტროფიას და ანგრევს შენს აღდგენას.

ცილის სინთეზი (MPS) და mTOR სიგნალიზაცია

კუნთოვანი ჰიპერტროფიის მთავარი ძრავა არის კუნთის ცილის სინთეზი (MPS - Muscle Protein Synthesis). როდესაც შენ დარბაზში ვარჯიშობ, მიკროტრავმებს აყენებ კუნთოვან ბოჭკოებს, რის შემდეგაც ორგანიზმი mTOR (mechanistic target of rapamycin) გზის გააქტიურებით იწყებს ახალი ცილოვანი სტრუქტურების მშენებლობას. ალკოჰოლი უშუალოდ აინჰიბირებს ამ პროცესს უჯრედულ დონეზე.

მკვლევარ პარისა და მისი კოლეგების (Parr et al., 2014) კვლევამ აჩვენა, რომ ვარჯიშის შემდეგ ალკოჰოლის მიღება (დაახლოებით 1.5 გრამი ეთანოლი სხეულის 1 კგ მასაზე) ამცირებს ცილის სინთეზს 37%-ით. ყველაზე საინტერესო ის არის, რომ მაშინაც კი, თუ ალკოჰოლთან ერთად მიიღებ 25 გრამ შრატის პროტეინს (Whey), ცილის სინთეზი მაინც 24%-ით დაბალია ნორმალურ მაჩვენებელზე.

ეს ნიშნავს, რომ მძიმე ვარჯიშის შემდეგ დალეული ალკოჰოლი ფაქტობრივად თიშავს იმ ქიმიურ სიგნალებს, რომლებმაც შენი კუნთი უნდა აღადგინოს და გაზარდოს. შენი მიღებული პროტეინი უბრალოდ ვერ აითვისება იმ ეფექტურობით, რაც მაქსიმალური ზრდისთვის არის საჭირო.

ჰორმონალური კოლაფსი: ტესტოსტერონი და კორტიზოლი

ტესტოსტერონი არის მთავარი ენდოგენური ანაბოლური ჰორმონი, რომელიც პასუხისმგებელია ძალის მაჩვენებლებსა და კუნთური მასის მატებაზე. ალკოჰოლის მიღების შემდეგ სათესლე ჯირკვლებში ირღვევა ფერმენტული პროცესები, რაც პირდაპირ დარტყმას აყენებს ტესტოსტერონის პროდუქციას.

კვლევები აჩვენებს, რომ საშუალო და დიდი რაოდენობით ალკოჰოლის მიღება ტესტოსტერონის დონეს 15%-დან 23%-მდე ამცირებს მომდევნო 10-24 საათის განმავლობაში. პარალელურად, თირკმელზედა ჯირკვალი იწყებს სტრესის ჰორმონის – კორტიზოლის ჭარბ გამოყოფას. კორტიზოლი 30-50%-ით იმატებს, რაც ძლიერ კატაბოლურ გარემოს ქმნის.

ტესტოსტერონი/კორტიზოლის თანაფარდობა არის მთავარი ინდიკატორი იმისა, იმყოფება თუ არა სხეული ანაბოლიზმის (ზრდის) თუ კატაბოლიზმის (დაშლის) ფაზაში. ალკოჰოლი ამ თანაფარდობას მკვეთრად წევს კატაბოლიზმისკენ, რის გამოც ორგანიზმი დაიწყებს კუნთოვანი ქსოვილის დაშლას ენერგიის მისაღებად.

დეჰიდრატაცია და გლიკოგენის აღდგენის შეფერხება

ალკოჰოლი არის ძლიერი დიურეტიკი. ის თრგუნავს ანტიდიურეზული ჰორმონის (ADH / ვაზოპრესინი) სეკრეციას ჰიპოფიზში. ყოველი 1 გრამი მიღებული ეთანოლი ზრდის შარდის გამოყოფას დაახლოებით 10 მილილიტრით. 100 გრამი ალკოჰოლის დალევისას ორგანიზმი კარგავს 1 ლიტრამდე ზედმეტ სითხეს, რასაც თან მიჰყვება ელექტროლიტები: მაგნიუმი, კალიუმი და ნატრიუმი.

დეჰიდრატირებული კუნთის უჯრედი კარგავს ტურგორს (შიდა წნევას), რაც აქვეითებს უჯრედულ მოცულობას და აჩერებს ანაბოლურ სიგნალებს. გარდა ამისა, ღვიძლი გადადის ეთანოლის ტოქსიკური მეტაბოლიტის – აცეტალდეჰიდის გაუნებელყოფის რეჟიმში და თრგუნავს გლიკოგენეზს.

ვარჯიშის შემდეგ კუნთში გლიკოგენის მარაგი განახევრებულია. ალკოჰოლი 50%-ით ანელებს კუნთოვანი გლიკოგენის აღდგენის ტემპს. შედეგად, მომდევნო ვარჯიშზე შენი კუნთები იქნება "ცარიელი", უენერგო და ვერ შეძლებ იმავე სამუშაო წონების აწევას.

ძილის არქიტექტურა და ზრდის ჰორმონი (GH)

ბევრს ჰგონია, რომ ალკოჰოლი ეხმარება ძილში, რადგან ის აძლიერებს GABA ნეიროტრანსმიტერის აქტივობას და იწვევს სედაციას. თუმცა, ეს არ არის ხარისხიანი ძილი, ეს არის ნარკოზის მსგავსი მდგომარეობა. ალკოჰოლი სრულად ანგრევს ძილის სტრუქტურას, განსაკუთრებით ღრმა (NREM) და REM ფაზებს.

ზრდის ჰორმონის (GH) დღიური რაოდენობის 70-80% გამოიყოფა ღამის პირველ ნახევარში, სწორედ ღრმა ძილის ფაზაში. კვლევებით დასტურდება, რომ სისხლში ალკოჰოლის არსებობა ზრდის ჰორმონის ღამის პიკურ გამოყოფას 70-75%-ით ამცირებს.

უზრდელად დაქვეითებული GH ნიშნავს იმას, რომ იოგები, მყესები და კუნთოვანი ბოჭკოები ვერ იღებენ საჭირო აღდგენით სიგნალს. დილით იღვიძებ ცნს-ის (ცენტრალური ნერვული სისტემა) ღრმა დაღლილობით და განადგურებული მოტივაციით.

სამუშაო წონები და მიოპათია მომდევნო დღეს

ალკოჰოლის მიღებიდან 24-48 საათის განმავლობაში ვითარდება მწვავე ალკოჰოლური მიოპათია – კუნთური ბოჭკოების ფუნქციური ეფექტურობის დაქვეითება. განსაკუთრებით ზიანდება სწრაფი (Type IIb) კუნთოვანი ბოჭკოები, რომლებიც პასუხისმგებელია ფეთქებად ძალასა და მძიმე წონების წევაზე.

თუ შაბათს დალიე და ორშაბათს მძიმე ჩაჯდომას (Squat) ან დედლიფტს აკეთებ, შენი 1RM (მაქსიმალური ერთჯერადი წონა) საშუალოდ 10-15%-ით ნაკლები იქნება. ნეირომუსკულარული კავშირი (Mind-Muscle Connection) ირღვევა, რეაქციის სიჩქარე მცირდება 300-500 მილიწამით, რაც მკვეთრად ზრდის ტრავმის მიღების რისკს.

გრძელვადიან პერსპექტივაში, სისტემატური სმა (კვირაში 1-2-ჯერ) იწვევს კუნთური მასის პლატოს. შენი სხეული უბრალოდ ვერ გადადის სუპერკომპენსაციის ფაზაში, რადგან აღდგენითი რესურსი მთლიანად ხარჯება ტოქსინების ნეიტრალიზაციაზე.

ზიანის შემცირების პროტოკოლი (Harm Reduction)

თუ მაინც მოგიწია ალკოჰოლის მიღება და არ გინდა მთელი კვირის შრომა გააფუჭო, დაიცავი ეს კონკრეტული პროტოკოლი: პირველი – დალიე მინიმუმ 1:1 თანაფარდობით წყალი ყოველ ჭიქა ალკოჰოლზე, ელექტროლიტების დამატებით.

მეორე – ალკოჰოლის მიღებამდე 1 საათით ადრე მიიღე 40-50 გრამი მაღალხარისხიანი პროტეინი და B ვიტამინების კომპლექსი. ეს შეამცირებს აცეტალდეჰიდის ტოქსიკურობას ღვიძლში და შეინარჩუნებს ამინომჟავების აუზს სისხლში.

მესამე – ნუ გააკეთებ მძიმე ვარჯიშს დალევის დღეს ან მომდევნო დილას. მიეცი ორგანიზმს 36 საათი ცნს-ისა და გლიკოგენის აღსადგენად. უპირატესობა მიანიჭე დაბალი გლიკემიური ინდექსის ნახშირწყლებს და მოერიდე ცხიმებისა და ალკოჰოლის ერთდროულ მიღებას, რადგან ალკოჰოლის დროს ცხიმის დაჟანგვა თითქმის 73%-ით ჩერდება.

ვარჯიშები ვიდეოთი

ხშირი კითხვები

შეიძლება თუ არა ლუდის დალევა ვარჯიშის შემდეგ?

ლუდი შეიცავს ნახშირწყლებს, თუმცა ეთანოლი მაინც ბლოკავს ცილის სინთეზს 24-37%-ით. 1 ბოთლი დაბალალკოჰოლიანი ლუდი კრიტიკულ ზიანს არ მოგიტანს, თუმცა აღდგენას მაინც შეანელებს.

რამდენ ხანში გამოდის ალკოჰოლი ორგანიზმიდან სრულად?

ღვიძლი ამუშავებს დაახლოებით 10-15 გრამ წმინდა ეთანოლს საათში. თუმცა ჰორმონალური ბალანსი (ტესტოსტერონი, კორტიზოლი) და ცნს აღდგენას 24-დან 48 საათამდე საჭიროებს.

რომელი ალკოჰოლია ნაკლებად მავნე კუნთისთვის?

სუფთა სპირტიანი სასმელები (არაყი, ტეკილა, ჯინი) შაქრის გარეშე ნაკლებ ზედმეტ კალორიას შეიცავს, თუმცა ეთანოლის უარყოფითი ეფექტი ტესტოსტერონსა და ცილის სინთეზზე აბსოლუტურად იგივეა.

მოქმედებს თუ არა ალკოჰოლი ცხიმის წვაზე?

დიახ, ალკოჰოლის მეტაბოლიზმის დროს ორგანიზმი სრულად აჩერებს ლიპოლიზს (ცხიმების დაჟანგვას) დაახლოებით 73%-ით, რადგან პირველ რიგში აცეტალდეჰიდის გამოდევნას ცდილობს.

წაიკითხე ასევე